Czytaj także -

Aktualne wydanie

ss 11 2018 okladka

Swiat-Szkla-V1B-BANNER-160x600-PL-BAUEDG Swiat Szkla Skyscraper 160x600 BAU OK

EDG Swiat Szkla Skyscraper 160x600 BAU OK 

 

facebook12

czytaj newsy Świata Szkła

- więcej szklanej architektury

 

Baztech

Miesięcznik Świat Szkła

indeksowany jest w bazie

czasopism technicznych

 

 

 konferencja 2018 banner

konferencja 12 kwietnia 2018 1a

baner-2-krzywe

baner konferencja 12 2017

 

Wydanie Specjalne

 

Fasady przeszklone termika akustyka odpornosc ogniowa 2016

 

okna pasywne 2015a

 

Fotowoltaika w architekturze okladka

 

20140808Przegrody przeciwpozarowe

 

konstrukcje szklane

 

20140533 Konstrukcje przeszklone 2

 

katalog 2018 a

 RODO

 

konferencja 2018 banner

 

 lisec SS FastLAne

 

 windoor tech550x120

 

 

Zamknięcia przeciwpaniczne i awaryjne wyjść dróg ewakuacyjnych
Data dodania: 06.03.09

Dyrektywa 89/106/EWG jest wdrażana sukcesywnie do polskiego prawa od 1994 r. Wprowadzenie europejskich przepisów do polskiego prawa polega na stworzeniu, zgodnego z "filozofią" dyrektywy krajowego systemu dopuszczania wyrobów budowlanych do obrotu i stosowania w budownictwie, a następnie jego sukcesywne zmiany w kierunku pełnej zgodności z przepisami unijnymi.

 

 

W przypadku systemu europejskiego dokumentami odniesienia mogą być wyłącznie europejskie specyfikacje techniczne (zharmonizowane normy europejskie na wyrób, przetransponowane do zbioru Polskich Norm i europejskie aprobaty techniczne).

 


Rozmiar: 32430 bajtów Rozmiar: 28390 bajtów Rozmiar: 27494 bajtów

 

 

Wśród pierwszych ośmiu zharmonizowanych norm europejskich na wyroby budowlane, opublikowanych już w 2002 r. znalazły się m.in. normy wymienione w tabeli 1.

 

Świadczy to o dużym znaczeniu tych okuć dla bezpieczeństwa.

 

Zgodnie z wchodzącymi w wielu krajach w życie przepisami prawnymi dotyczącymi wyjść ewakuacyjnych z budynków i ogólnego bezpieczeństwa drzwi przy wyjściach z budynków publicznych, miejsc rozrywek publicznych, sklepów etc. - czyli takich, w których w przypadku zagrożenia może wystąpić sytuacja paniki, powinny być wyposażone w okucia przeciwpaniczne uruchamiane poziomym uchwytem. Wyróżnia się dwa rodzaje działania pręta poziomego: zamknięcia przeciwpaniczne z uchwytem drążkowym typu A oraz z listwą naciskową typu B (rys.1). Od 1999 roku definicje, klasyfikację i wymagania wobec tych zamknięć określa Polska Norma: PN-EN 1125:1999/A1:2002 Okucia budowlane. Zamknięcia przeciwpaniczne do wyjść uruchamiane prętem poziomym. Wymagania i metody badań.

 

Poglądowy schemat stosowania tych okuć przedstawiono na rys.2.

 

Do stosowania do drzwi pomieszczeń, w których przebywający ludzie zaznajomieni są z drzwiami awaryjnymi i zastosowanymi do nich okuciami i w których w sytuacjach krytycznych z tego powodu nie powinna powstać sytuacja paniki przewidziane są zamknięcia awaryjne uruchamiane klamką lub płytką naciskową (rys.3).



Podobnie jak w przypadku zamknięć przeciwpanicznych objęte są Polską Normą: PN-EN 179:1999/A1:2002 Okucia budowlane. Zamknięcia awaryjne do wyjść uruchamiane klamką lub płytką naciskową. Wymagania i metody badań.

 

Obowiązek stosowania okuć przeciwpanicznych wynika w różnych krajach z ustaw i dekretów państwowych i dotyczy:

- budynku zamieszkania zbiorowego -rozumie się przez to budynek przeznaczony do okresowego pobytu ludzi poza stałym miejscem zamieszkania, taki jak hotel, motel, pensjonat, dom i ośrodek wypoczynkowy, sanatorium, schronisko turystyczne, schronisko socjalne, internat, dom studencki, budynek koszarowy, budynek zakwaterowania na terenie zakładu karnego, aresztu śledczego, zakładu poprawczego, schroniska dla nieletnich, a także budynek do stałego pobytu ludzi, taki jak dom rencistów, dom zakonny i dom dziecka,

-  budynku użyteczności publicznej -rozumie się przez to budynek przeznaczony dla administracji publicznej, wymiaru sprawiedliwości, kultury (teatry, kina, sale taneczne), kultu religijnego, oświaty (przedszkoli, szkół podstawowych, gimnazjów), szkolnictwa wyższego (szkół wyższych, ośrodków studenckich), nauki, opieki zdrowotnej (zakładów służby zdrowia, szpitali, przychodni), opieki społecznej i socjalnej, obsługi bankowej, handlu (w szczególności: supermarkety, centra handlowe), gastronomii (restauracje, bary), usług, turystyki, sportu (kryte baseny, hale sportowe, stadiony), obsługi pasażerów w transporcie kolejowym, drogowym, lotniczym lub wodnym, poczty lub telekomunikacji oraz inny ogólnodostępny budynek przeznaczony do wykonywania podobnych funkcji; za budynek użyteczności publicznej uznaje się także budynek biurowy i socjalny,

- wysokowznoszonych budynków mieszkalnych,

- fabryk i kotłowni,

- wszystkich obiektów i pomieszczeń, gdzie istnieje niebezpieczeństwo wybuchu, ognia i powodzi.

 

W zależności od miejsca stosowania, drzwi w wyjściach i na drogach ewakuacyjnych muszą spełniać różne wymagania funkcjonalne. Od strony ewakuacji (wewnętrznej) - muszą otwierać się natychmiast i w każdym momencie w sytuacji zagrożenia (rys.4) lub pożaru, pod działaniem siły pchającej na uchwyt drążkowy. Różna natomiast jest ich rola od strony zewnętrznej lub przeciwnej do kierunku ewakuacji.

 

Wszędzie tam, gdzie przez drzwi wejściowe odbywa się tylko ruch jednokierunkowy w chwili opuszczania budynków, a nie służą one do wpuszczania ludzi do wewnątrz (kina, hale widowiskowe itp.), drzwi muszą stwarzać możliwość otwarcia ich od wewnątrz (co gwarantuje okucie przeciwpaniczne), nie muszą natomiast zapewniać możliwości wejścia z zewnątrz. Wymaganym rozwiązaniem w takim przypadku jest okucie przeciwpaniczne bez żadnych dodatkowych mechanizmów służących do otwarcia od strony przeciwnej (rys. 5a). Identyczne rozwiązanie będzie wymagane dla drzwi wyjściowych z wydzielonych klatek schodowych czy z ciągów komunikacyjnych, służących wyłącznie jako drogi ewakuacyjne.

 

Wszędzie tam, gdzie drzwi są wykorzystywane nie tylko w momencie ewakuacji, lecz w normalnej komunikacji ludzi i towarów z i do wewnątrz budynków (magazyny, zaplecza sklepów itp.), a także w pomieszczeniach, gdzie istnieje zagrożenie wybuchem, pożarem (kotłownie, laboratoria chemiczne, magazyny paliw, chemikaliów itp.), drzwi muszą stwarzać możliwość zamknięcia ich od strony przeciwnej do ewakuacji, co uniemożliwia przedostawanie się niepożądanych osób do wewnątrz tych pomieszczeń (rys. 5c, d, rys.6).

 

Spotykane są tutaj dwa rodzaje rozwiązań w zależności od tego, czy otwarcie drzwi odbywa się tylko sporadycznie i każdorazowo za pomocą klucza z wkładką bębenkową (np. przez sprzątaczki - rys. 7), czy drzwi są często wykorzystywane i po ich otwarciu możliwy jest stały dostęp przez ich otwieranie za pomocą klamki.

 

W przypadku drzwi na drogach ewakuacyjnych lub drzwi z pomieszczeń na wydzielone ciągi komunikacyjne, stosowane są od wewnątrz (od strony zagrożenia) okucia przeciwpaniczne, od strony przeciwnej tylko klamka (umożliwiająca otwarcie), bez zamka (brak możliwości zamknięcia). W wielu domach towarowych te drogi czy klatki ewakuacyjne są wykorzystywane również jako normalne drogi komunikacyjne między piętrami w przypadku awarii ruchomych schodów i wind.

 

Niezależnie od powyższych ustaleń niektóre drzwi z okuciami przeciwpa-nicznymi muszą spełniać dodatkowe funkcje jako drzwi:

- o określonej odporności ogniowej,

- o podwyższonej odporności na włamanie.

 

W tym drugim przypadku są one często wyposażone dodatkowo w urządzenia kontrolne lub alarmowe, powiązane z systemem centralnego zabezpieczenia obiektów lub jako osobne zabezpieczenia (rys. 8). Odblokowanie drzwi następuje tutaj z chwilą otrzymania sygnału z instalacji przeciwpożarowej, sygnałem z miejsca stałego dozoru obiektu lub po zbiciu szybki i załączeniu przełącznika w szafce kontrolnej obok drzwi (następuje wówczas włączenie sygnalizacji świetlnej i dźwiękowej). W niektórych przypadkach każdorazowe otwarcie drzwi włącza sygnał dźwiękowy i świetlny oraz alarm w miejscu stałego dozoru obiektu. W opracowaniu są projekty norm dotyczących systemów przeciwpanicznych i awaryjnych obejmujących urządzenia elektryczne: prEN 13633 Building hardware - Electrically controlled panic exit systems - Requirements and test methods i prEN 13637 Building hardware -Electrically controlled emergency exit systems for use on escape routes - Requirements and test methods. Załącznik do prEN13633 porównuje główne funkcje urządzeń wyjściowych i układów (tab. 2).

 

Spotykane są bardzo różne rozwiązania konstrukcyjne zamknięć przeciwpanicznych i awaryjnych, dostosowane do potrzeb i różnorodnych pomieszczeń, gustów estetycznych (rys. 9), stosowane do drzwi jedno i dwuskrzydłowych, blokowanych w różnych punktach ościeżnicy (rys. 10, 11).

 

Zgodnie z Dyrektywą EWG dotyczącą wyrobów budowlanych i Dokumentem Interpretacyjnym do Wymagania Podstawowego: Bezpieczeństwo Pożarowe, kraje członkowskie są odpowiedzialne za zapewnienie projektowania i wykonawstwa budowlanego, zapewniającego bezpieczeństwo ludzi, zwierząt i mienia. Stąd w wymaganiach podstawowych projektów norm europejskich określono, że bezpieczeństwo w przypadku pożaru wymaga takiego zaprojektowania wyjść awaryjnych, aby zapewniały one skuteczną ewakuację przy minimalnym wysiłku i bez uprzedniej znajomości zamknięć na drodze ewakuacyjnej. Zamknięcia te muszą zapewnić niezwłoczne otwarcie drzwi podczas ewakuacji tylko przez nacisk ciałem bez potrzeby stosowania klucza, a w każdym innym czasie stanowić skuteczne zabezpieczenie przed wejściem nieupoważnionych osób. Dyrektywa 89/654/EWG w p.4.6. podaje, że DRZWI EWAKUACYJNYCH NIE WOLNO ZAMYKAĆ NA KLUCZ, wyposażać w żadne dodatkowe zamki, a więc podczas projektowania i stosowania okuć przewidywać możliwości takiego zamknięcia.

 

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie [3] stwierdza jedynie: „drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne z budynku przeznaczonego dla więcej niż 50 osób powinny otwierać się na zewnątrz" (§236.4), uzupełniając później, że „Drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne powinny otwierać się na zewnątrz pomieszczeń: zagrożonych wybuchem, do których jest możliwe niespodziewane przedostanie się mieszanin wybuchowych lub substancji trujących, duszących bądź innych, mogących utrudnić ewakuację, przeznaczonych do jednoczesnego przebywania ponad 50 osób, przeznaczonych dla ponad 6 osób o ograniczonej zdolności poruszania się" (§239.2). Nie precyzuje jednak żadnych innych wymagań, np. dotyczących możliwości swobodnego otwarcia drzwi w przypadku wystąpienia zagrożenia bez szukania klucza do zamka czy kłódki.

 

 

Ogranicza się do stwierdzenia, że: „... Należy też zapewnić możliwość ręcznego otwierania drzwi służących do ewakuacji" (§240.6.).

 

Bardzo istotne jest wymaganie określone w §240.7.: „Drzwi stanowiące wyjście ewakuacyjne z pomieszczenia, w którym może przebywać jednocześnie więcej niż 300 osób, oraz drzwi na drodze ewakuacyjnej z tego pomieszczenia, powinny być wyposażone w urządzenia przeciwpaniczne". Przepis jest bardzo łagodny, wprowadzony był w latach, gdy nie produkowano tych zamknięc w Polsce - praktyka i przepisy innych krajów stawiają próg stosowania tych okuć znacznie niżej. Równocześnie brak w przepisach polskich określenia zakresu stosowania zamknięć awaryjnych.

 

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 121/2003, poz.1138) w §4.1.11) podaje czynności zabronione w obiekcie, zaliczając do nich między innymi: „zamykanie drzwi ewakuacyjnych w sposób uniemożliwiający ich natychmiastowe użycie". Nie oznacza to jednak zakazu zamykania na klucz, lecz sytuację w której: „Właściciele, zarządcy lub użytkownicy budynków oraz placów składowych i wiat, z wyjątkiem budynków mieszkalnych jednorodzinnych... oznakowują, znakami zgodnymi z Polskimi Normami dotyczącymi znaków bezpieczeństwa ... miejsca lokalizacji kluczy do wyjść ewakuacyjnych" (§4.2.4).

 

Dokumenty CEN nie określają, które drzwi na drogach ewakuacyjnych są wyjściami awaryjnymi, a które przeciw-panicznymi, a ściślej, kiedy należy stosować zamknięcia przeciwpaniczne, a kiedy awaryjne. Komisja uznała, że taka definicja leży w gestii odpowiedzialności władz lokalnych. Gdy brak prostej i obiektywnej decyzji wskazującej, gdzie należy używać zamknięć przeciwpanicznych, a gdzie awaryjnych, wyboru dokonuje się na podstawie analizy ryzyka opartej na indywidualnych i subiektywnych kryteriach.

 

W rezultacie w wyjściach tego samego rodzaju, przy tej samej częstotliwości używania i tym samym poziomie ryzyka montowane są zamknięcia różnego rodzaju. Próby uporządkowania tej sytuacji podejmuje się w wielu krajach UE. Włoskie Stowarzyszenie Producentów Okuć Budowlanych (AS-SOFERMA) doprowadziło do stworzenia grupy „ad hoc" dla rozwiązania problemu wyboru pomiędzy awaryjnymi i przeciwpanicznymi zamknięciami do wyjść. W pracach brali udział przedstawiciele stowarzyszenia ASSOFERMA, stowarzyszeń producentów drzwi ogniowych UCCT i ACMI oraz Komitetu Technicznego i Naukowego Brygady Ogniowej. Grupa przeprowadziła badania i analizy istniejących włoskich regulacji, przygotowując na tej podstawie projekt dokumentu dotyczącego wyboru pomiędzy przeciwpanicznymi, a awaryjnymi zamknięciami do wyjść.

 

Projekt określa następujące kryteria wyboru (tabela 3):

1. Zamknięcia awaryjne odpowiadające normie EN 179 mogą być instalowane w drzwiach na drogach ewakuacyjnych w następujących sytuacjach: a. pomieszczenie (obszar) ograniczony drzwiami jest publicznie
otwarty, a drzwi mogą być używane przez mniej niż 10 osób, b. pomieszczenie nie jest publicznie otwarte, a drzwi mogą być używane przez więcej niż 9 osób i mniej niż 26 osób.

2. Zamknięcia przecwipaniczne odpowiadające normie EN 1125 mogą być instalowane w drzwiach na drogach ewakuacyjnych w następujących sytuacjach:

a. pomieszczenie (obszar) ograniczony drzwiami jest publicznie otwarty, a drzwi mogą być używane przez więcej niż 9 osób,

b. pomieszczenie nie jest publicznie otwarte, a drzwi mogą być używane przez więcej niż 25 osób,

c. pomieszczenie obejmuje procesy lub materiały mogące spowodować niebezpieczną eksplozję lub ogień i są przeznaczone dla więcej niż 5 osób obsługi.

- producent powinien dostarczyć dokładną instrukcję wyboru zamknięcia, zgodnie z zamierzonymi warunkami użytkowania, instrukcję instalacji i konserwacji zamknięcia,

- instalator powinien postępować zgodnie z instrukcją montażu oraz powinien sporządzić dla właściciela raport podsumowujący instalację,

- użytkownik powinien zachować raport podsumowujący instalację oraz powinien przeprowadzać kontrolne konserwacje wyznaczone przez producenta, zachowując raporty z tych konserwacji.

 

Projekt opisywanych włoskich regulacji określa sześcioletni okres przejściowy, rozpoczynający się od terminu zatwierdzenia proponowanych przepisów. Podczas okresu przejściowego zamknięcia nie oznaczone znakiem CE, a już zainstalowane, mogą być użytkowane pod warunkiem, że są konserwowane w sposób zapewniający satysfakcjonujące warunki pracy. Gdy nie jest to możliwe lub gdy drzwi zostaną przerobione, zamknięcia bez znaku CE powinny zostać zastąpione posiadającymi to oznaczenie. Po zakończeniu okresu przejściowego zamknięcia bez oznaczenia CE powinny zostać zastąpione urządzeniami ze znakiem CE.

 

Należy wspomnieć, że w krajach członkowskich CEN ustalono, że drzwi w pokojach hotelowych są drzwiami na drogach ewakuacyjnych, więc okucia instalowane w drzwiach pokoi hotelowych powinny spełniać wymagania:

1. EN 179, gdy drzwi otwierają się w kierunku przeciwnym do kierunku wyjścia,

2. EN 179 lub EN 1125, gdy drzwi otwierają się w kierunku wyjścia.

Odrębnym zagadnieniem jest właściwe stosowanie już zamontowanych zamknięć. Na rysunku przedstawiono dość typowy, niestety, przykład blokowania wyjścia z zamknięciem przeciwpanicz-nym (rys. 12). Efekty blokowania wyjść to ograniczenie możliwości ewakuacji i tragiczne skutki pożarów - warto przypomnieć choćby: Centralny Dom Dziecka -21. IX 1975 r., Teatr Narodowy w Warszawie - 9. III 1985 r., Dom Wczasowy Raszyn I w Szklarskiej Porębie - 18. X 1989 (5 ofiar), Filharmonię w Krakowie 11. XII 1991 r. i halę widowiskową Stoczni Gdańskiej - 24 XI 1994 r.

 

Takie postępowanie wynika z preferowania zabezpieczenia przed bezpieczeństwem jednak jest po prostu wygodnictwem, gdyż efekt zabezpieczenia można osiągnąć bez szkody dla bezpieczeństwa - choćby przez zastosowanie wspomnianych tu tylko okuć z urządzeniami sygnalizacyjnymi lub systemu centralnego. Osoby podejmujące decyzje o blokowaniu wyjść ewakuacyjnych - są to nie tylko dozorca,

 

sprzątaczka itd lecz często administrator budynku - tłumaczą najczęściej, że wszystkie wyjścia nie są potrzebne, gdyż w pomieszczeniu znajduje się zawsze (!!!) znacznie mniej osób, niż umożliwia jego powierzchnia (dotyczy to hal targowych, wystaw, ekspozycji). Tłumaczenie to nie uwzględnia sytuacji, gdy podczas okresowego zwiększenia liczby ludzi w pomieszczeniu nikt nie pomyśli - lub po prostu już brak czasu - na odblokowanie wyjść.

 

inż. Andrzej Jurga

Centralny Ośrodek Badawczo-Rozwojowy PEWB „Metalplast" Poznań

dr inż. Jan Uniejewski

Politechnika Poznańska

 

Literatura

1. PN-EN 179:1999/A1:2002 Okucia budowlane. Zamknięcia awaryjne do wyjść uruchamiane klamką lub płytką naciskową. Wymagania i metody badań (Zmiana A1) (EN 179:1997/A1:2001 Building hardware - Emergency exit devices operated by a lever handle or push pad - Reguire-ments and testmethods).

2. PN-EN 1125:1999/A1:2002 Okucia budowlane. Zamknięcia przeciwpaniczne do wyjść uruchamiane prętem poziomym. Wymagania i metody badań (Zmiana A1) (EN 1125:1997/A1:2001 Building hardware - Panic exit devices operated by a horizontal bar - Reguirements and test methods).

3. prEN 13633 Building hardware - Electrically controlled panic exit systems - Requirements and test methods.

4. prEN 13637 Building hardware - Electrically controlled emergency exit systems for use on escape routes - Requirements and test methods.

5. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. Nr 75/2002, poz.690 ze zmianami: Dz.U. Nr 33/2003, poz.270, Dz.U. Nr 109/2004, poz.1156).

6. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 czerwca 2003 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. Nr 121/2003, poz.1138).

7. Dyrektywa Rady Wspólnot Europejskich 89/106/EEC w sprawie zbliżenia ustawodawstwa, przepisów i postanowień administracyjnych krajów członkowskich, dotyczącego wyrobów budowlanych.

 

więcej informacji: Świat Szkla 9/2005

Tabela 1

PN-EN 179:1999/A1:2002 Okucia budowlane - Zamknięcia awaryjne do wyjść uruchamiane klamką lub płytą naciskową-wymagania i metody badań

PN-EN 1125:1999/A1:2002 Okucia budowlane - Zamknięcia awaryjne do wyjść uruchamiane prętem poziomym - Wymagania i metody badań (zmiana do normy PN-EN 1125:1999)

 

Rys. 1. Drzwi z zamknięciami przeciwpanicznymi

z uchwytem drążkowym - Typ A

z listwą naciskową - Typ B 

 

Rys. 2. Otwieranie drzwi z zamknięciem przeciwpanicznym



Rys. 3.

z uchwytem drążkowym - Typ A

z listwą naciskową - Typ B



Rys. 4.



Rys. 5 Sposoby uruchamiania blokady okuć przeciwpanicznych:

a) tylko od strony wewnętrznej

b) od wewnątrz - dźwignią, od zewnątrz -klamką (bez możliwości zablokowania)

c) od wewnątrz - dźwignią, od zewnątrz -klamką (z możliwością zablokowania)

d) od wewnątrz - dźwignią, od zewnątrz - tylko kluczem

 

Rys. 6.


Rys. 7. 

 

Rys. 8. 

 

Rys. 9. 

 

Rys. 10. 

 

Rys. 11. 

 

Tabela 2. Główne funkcje urządzeń wyjściowych i układów

 

Tabela 3.

 

Rys. 12. 

 

 

Czytaj także --

 

 

01 chik
01 chik