Czytaj także -

Aktualne wydanie

2019 07 okladka

 

       7-8/2019

 

20190444Swiat-Szkla-V4B-BANNER-160x600-PLEDG Swiat Szkla Skyscraper 160x600 BAU OK

EDG Swiat Szkla Skyscraper 160x600 BAU OK 

 

facebook12

czytaj newsy Świata Szkła

- więcej szklanej architektury

 

Baztech

Miesięcznik Świat Szkła

indeksowany jest w bazie

czasopism technicznych

 

 

Wydanie Specjalne

 

Fasady przeszklone termika akustyka odpornosc ogniowa 2016

 

okna pasywne 2015a

 

Fotowoltaika w architekturze okladka

 

20140808Przegrody przeciwpozarowe

 

konstrukcje szklane

 

20140533 Konstrukcje przeszklone 2

 

katalog 2018 a

 

banner konferencja 04 2019

 RODO

 LiSEC SS Konfig 480x120

  

VITRUM Swiat Szkla Web

 

ift 480x105px RFT19 engl 

 

 GP19-480x105px

 

 GLASS 480X120

 

Relacje architektura-witraż. Część 3
Data dodania: 06.03.09

Wpływ cywilizacji na sztukę XX wieku nie ominął witraży. Ewolucja dotknęła zarówno ich formę plastyczną jak i zastosowania. Sama technologia powstawania przeszkleń witrażowych zmieniła się od średniowiecza tylko w szczegółach. Jednakże różnorodność istniejących obecnie trendów i tendencji stylistycznych, oraz nowatorskich zastosowań witraży jest w zasadzie niezliczona i niemożliwa do ogarnięcia. Można jedynie starać się odnaleźć i zanotować najważniejsze, najciekawsze czy najbardziej zaskakujące rozwiązania.


 

Współczesne witrażownictwo jest oczywistym następstwem „wskrzeszenia" tej dziedziny sztuki przez artystów u progu XX wieku. Minione stulecie obfitowało w nowe odkrycia cywilizacyjne, następujące w coraz szybszym tempie. Wynikiem tego jest wzrost tempa życia zarówno w skali pojedynczego człowieka, jak i zbiorowości ludzkiej oraz tworzonej przez nią kultury. Spektakularny rozwój technologiczny dokonał się niewątpliwie w architekturze. Sztuka również, korzystając tak bezpośrednio jak i pośrednio z coraz szybszych zmian dokonujących się w naszym świecie, ewoluowała, tworząc wciąż nowe kierunki i formy artystyczne. Nowe technologie dały możliwości innego spojrzenia na sztukę, estetykę czy nawet dekoracyjność.

Fot. 1. Pejzaż Tiffany'ego http://www.metmuseum.org/explore/Tiffany/8.htm

Początek XX wieku w sztuce był zdominowany przez art nouveau, która - będąc buntem skierowanym przeciw impresjonizmowi - lubowała się w płaskiej plamie o wyszukanym kolorze, często silnie okonturowanej. Witraż zatem był idealnym dla tego kierunku środkiem wyrazu. Uroda szkła podkreślała ulubioną przez artystów secesji zwiewność i prawie niematerialność obrazu namalowanego światłem. Szkła opalo-we sugerowały delikatność a nawet miękkość materii, a wyszukane malatu-ry budowały światłocienie postaci, pejzaży czy ornamentów. Wielu artystów, przede wszystkim malarzy, projektowało witraże sakralne i świeckie.

Fot. 3. Witraż sakralnego Eugene Oudinot'a http://www.ariadne.org/studio/michelli/sgoudinot2.html 

Amerykanie po raz pierwszy zastosowali szkło opalowe w postaci płaskiej tafli, gdyż wcześniej szkło w tej technologii wykorzystywano w produkcji paciorków, dzbanów, waz, szkatułek i innych naczyń, ale nigdy w oknach. To zastosowanie mlecznego, półprzezroczystego szkła zmiękczającego światło, rozwinęli przede wszystkim Louis Comfort Tiffany i John LaFarge, oraz później nieco również Amerykanin Eugene Oudinot. Przełom wieków był zdominowany stylem Tiffany'ego powielanym i naśladowanym przez wielu artystów tego okresu. Jego nazwiskiem też nazywa się technikę oprawiania szkła taśmą miedzianą, stosowaną do realizacji lamp i lampionów, które stały się przebojem komercyjnym XX wieku, a były jedną z pierwszych prób wyjęcia witraża z okna.

Fot. 2. Witraż Johna LaFarge http://www.unity-church.com

Po pierwszej wojnie światowej zmieniły się gusty i estetyka sztuki w Stanach Zjednoczonych. Nawrót do zgodności z prawdą archeologiczną, oraz tendencje estetyczne początków dziewiętnastego wieku, które nigdy nie przeminęły całkowicie, spowodowały rozwój szklenia sakralnych budowli neogotyckich witrażami o założeniach zapożyczonych z gotyku. Powrócono do szkła antycznego, o mocniejszych, przejrzystych kolorach, z niewielkimi tylko domieszkami szkieł opalowych, głównie w ornamentach bordiur.

Fot. 4. Witraż Connick'a http://stpaulsmilwaukee.org/winl5.htm

Sceny przestały być czytelne, stały się kreatorem koloru i atmosfery. Okna powróciły do średniowiecznej koncepcji tworzenia warunków kontemplacji mistycznej i oddzielenia jej od świata zewnętrznego. Kopiowano kolorystykę oryginalnych witraży z Chartres, Reims i innych katedr. Wprowadzano sceny w medalionach zgodnych ze średnio wieczną estetyką. Postarzano nawet witraże poprzez nakładanie patyny na szkła w postaci cienkiej warstwy farby rozświetlonej centralnie dla uzyskania efektu korozji. Witraże te naśladowały osiągnięcia gotyku głównie przez swoją formę, gdyż treści i filozofia średniowiecza nie były tak istotne w realizacjach neogotyckich jak podobieństwo estetyczne.

Jednym z czołowych przedstawicieli tego trendu był Charles Connick, który uważał, że witraż powinien przede wszystkim I służyć efektom architektonicznym i być architekturze podporządkowanym. Opinia ta rysowała się w ostrej sprzeczności z poglądem zdominowanej efektami malarskimi ustępującej "epoki szkła opalowego".

W Filadelfii William Willet i jego żona Anna Willet projektowali witraże figuralne o zauważalnych wpływach renesansowych, ale używali już szkła antycznego, a ich syn, Henry Willet preferował nawrót do gotyku, realizując niewielkie okna o jubilerskiej precyzji w stylu wczesnofrancuskim.

Fot. 8. Praca R L. Wrighta http://www.artinstituteshop.org/content

Fot. 5. Witraż D'Ascenzo
http://www.glass2u.com/mbimages/glass2u

Charles Connick, działający w Bostonie, współpracował ściśle z architektem, którym był Ralph Adams Cram, wielki orędownik nowego stylu i twórca wielu neogotyckich budowli. Również Joseph G. Reynolds i Wilbur H. Burnham, wywodzący się ze studia Con-nick'a tworzyli witraże „w służbie" architekturze.

Henry Wynd Young i J. Gordon Guthrie, artyści z Nowego Jorku, posługując się nieco bogatszymi malaturami realizowali witraże figuralne, stylizowane gotyckim kanonem przedstawienia postaci.

Wiele pracowni amerykańskich hołdowało powrotowi średniowiecznych tradycji. Do najbardziej znanych artystów należeli Emil Frei w St. Louis, R. Tolan Wright w Cleveland i Nicola D'Ascenzo w Filadelfii.

Równocześnie rozwijał się nurt reprezentowany godnie przez Franka Lloyda Wrighta w Chicago. Artysta ten, architekt i inżynier, projektował witraże uzupełniające architekturę stylu art deco. Wiązał przeszkleniem umeblowanie wnętrza z krajobrazem na zewnątrz. Hołdował otwartym, przestronnym wnętrzom, do których idealnie pasowały przejrzyste, geometrycznie zestawione szkła o fakturach delikatnie tylko zniekształcających rzeczywistość. Drzwi i okna prywatnych rezydencji Frank Lloyd Wright stylizował, podobnie jak wnętrza i meble, uważając, że  sztuka nie powinna naśladować natury, lecz tworzyć nową wartość. 

Fot. 6. Witraż Franka Lloyda Wrighta http://www.stainedglassguild.co.uk

Fot. 7. Praca F. L. Wrighta
http://www.angelfire.com/oh3/mfreeman

Był zwolennikiem teorii integralności materii, tworzywo nie miało niczego udawać, a więc kamień miał wyglądać jak kamień, drewno jak drewno a szkło jak szkło. Witraż miał być częścią architektury i równocześnie z nią był projektowany. Mógł najwyżej zmieniać nastrój czy na przykład odbiór pogody utożsamiając się przede wszystkim jednak z konstrukcją budowli i będąc jej częścią.

Artysta ten wyprowadził również witraż w przestrzeń wnętrza realizując ekrany świetlne, które były plafonierami sufitowymi pokaźnych rozmiarów.

Projektował także wolnostojące panele witrażowe używane jako przepierzenia lub spełniające wyłącznie funkcję ozdobną.

Tak więc witraże zyskały inną, nową relację z architekturą, stały się jednym z elementów podkreślających konstrukcję, wchodząc w ten sposób łagodnie w nurt zwany erą maszyn. Lata trzydzieste dwudziestego wieku przyniosły eksplozję zainteresowania witrażowni-ctwem Futuryzm, bo o nim mowa, zaowocował witrażami panelowymi, istniejącymi niezależnie od architektury, a przedstawiającymi największe osiągnięcia cywilizacyjne współczesne twórcom, takie jak pociągi, liniowce oceaniczne, samoloty a także na przykład zespoły jazzowe.

W Europie sztuka witrażowa rozwijała się nieco innymi torami. Głębiej osadzona w tradycji poszczególnych narodów różniła się nieco w zależności od regionu.

Fot. 9. Witraż z kościoła św. Marcina Giacometti'ego http://wwwglasmalerei.ch

Fot. 10. Karton Maurice'a Denis'a http://www.magdalene.org/nolimetangere10.htm

Fot. 11. Witraż Chagalla http://www.chichestercathedral.co.uk

Fot. 12. Witraż Roualta http://quark.phy.bnl.gov/~itakura/France

Rozwój witrażownictwa XX wieku zapoczątkowany został u schyłku poprzedniego stulecia. Pierwsze symptomy renesansu tej sztuki pojawiły się w Szwajcarii, gdzie ogłoszono konkurs na witraże do katedry św. Mikołaja we Fribour-gu, wygrany przez Polaka, Józefa Mehoffera. Zamontowanie tych witraży stało się decydującym zwrotem w historii współczesnego witrażownictwa. We wszystkich niemalże aspektach były nowatorskie. Spowodowały ogromny wzrost zainteresowania tą dziedziną sztuki artystów malarzy. Wpłynęły znacząco na jej rozwój zarówno w Szwajcarii, jak i we Francji. Sprowokowany został w ten sposób powrót do sztuki sakralnej w witrażownictwie. Jednym z najwspanialszych ówczesnych kolorystów szwajcarskich był Augusto Giacometti.

We wszystkich częściach Szwajcarii powstało wiele grup witrażystów działających bardzo prężnie w okresie międzywojennym. Jedną z najprężniejszych założył Cingria, a współpracował z nim między innymi Maurice Denis, który idee nowej sztuki przeniósł również do Francji.

Fot. 13. Witraż Paula Bony http://perso.wanadoo.fr/val.d-huisne 

Prawie od połowy XIX wieku najważniejszym ośrodkiem sztuki i rzemiosła we Francji było Nancy, gdzie w pracowni braci Daum Jacques Gruber zastosował do witraży szkło powlekane, używane wcześniej w produkcji naczyń. Tę samą technikę polegającą na trawieniu kwasem warstwy szkła kolorowego w celu uzyskania delikatnych i szlachetnych przejść kolorystycznych, zastosował Charles Marq dla przełożenia na szkło projektów Marca Chagalla. Chagall był artystą malarzem, który bardzo poważnie i konsekwentnie zainteresował się projektowaniem witraży. Jego malarstwo istnieje w oknach wielu świątyń wzbogacając wiekowe mury tchnieniem sztuki współczesnej.

Innymi artystami zajmującymi się witrażami we Francji byli w czasach powojennych ojciec Alain Couturier, Margaret Hule, Georges Rouault, Maurice Brianchon, Paul Bony.

We Francji krytykowano nie tylko śmiałość użycia współczesnych projektów w tradycyjnych wnętrzach, ale również podważano zasadność projektowania ich przez artystów o wyznaniu nie rzymsko-katolickim. Jednak kościoły nie poddały się naciskom i odważnie zatrudniały znanych artystów. Dzięki temu możemy obecnie oglądać we Francji największy prawdopodobnie zbiór witraży o współczesnej estetyce projektowanych do świątyń z poprzednich epok. Witraże projektowali między innymi tacy malarze jak Henri Matisse, Georges Braque czy Fernand Leger. Najbardziej znane są oczywiście projekty Marca Chagalla, zaś jednym z najbardziej kontrowersyjnych twórców był Alfred Manessier, który projektował pierwsze okna abstrakcyjne, co było przewrotem w sztuce sakralnej.

We Włoszech art nouveau rozwinęła się na początku XX wieku przede wszystkim w Turynie. Tradycyjne witraże zrealizował w Vichy we Francji włoski artysta z Mediolanu, Giovanni Beltrami. Za odrodzenie witrażownictwa w Weronie w XX wieku odpowiedzialny był Scipione Ballardini, który uczył się od francuskich mistrzów i tworzył w ich manierze. Ale przede wszystkim był zaangażowany w odnowę witraży po wojnie. Po jego śmierci pracownia kontynuowała działalność pod kierunkiem Ghidoliego. Wśród znanych włoskich witrażystów współczesnych znajdziemy Salvatore Cavallini, Albano Poli, Giuseppe Nenci, Lino Boschetto, Lindo i Allesandro Grassi oraz Fedoro Wolf-Ferrari.

Fot. 14. Witraż Menassier'a
http://www.fh-ulm.de/Fachbereiche/Maschinenba 

Fot. 15. Witraż Lindo Grassi http://digilander.libero.it/centrokolbe/tour

Marta Sienkiewicz

Bibliografia:

1. Art Glass Associacion-Stained Glass/A Brief History

SGAA stained glass quarterly-History Of Stained Glass.url

2. Perette Elizabeth, Michelli's History of Stained Glass

3. Thomas Flanagan, Stained Glass-History

4. A Brief History Of Stained Glass, The Stained Glass Museum

 


więcej informacji: Świat Szkla 2/2005

 

 

 

 

Czytaj także --

 

 

01 chik
01 chik