Artykuł jest kontynuacją cyklu poświęconego najnowszym, przełomowym realizacjom architektonicznym wyrażających estetykę nowoczesnych materiałów w połączeniu ze szkłem. W częściach 1 [1] i 2 [2] omówiono budynki łączące szkło i stal, w częściach 3 [3] i 4 [4] szkło w kombinacji ze stalą i drewnem, w części 5 [5] rolę estetyczną szkła w realizacjach wiążących szkło z metalem oraz ceramiką, a w częściach 6A [6] i 6B [7] przykłady budynków, w których materiałami wiodącymi są szkło i drewno. Część 7 była poświęcona architekturze japońskiej stosującej szkło i beton [8], a ósma [9] dotyczyła realizacji, w których oprócz szkła zasadniczą rolę pełni zieleń. Najnowsza część 9 omawia w dalszym ciągu japońską “architekturę materiałów” w odniesieniu elewacji wykonanych ze szkła i metalu, szczególnie aluminium. Niniejszy artykuł stanowi kontynuację Części 9A z numeru 5/2025.
Ekspresja unikalnej bryły – efekt dynamiki
W przypadku budynków komercyjnych, gęsto rozmieszczonych w centrum miasta, to właśnie elewacje – ozdobne lub minimalistyczne – stają się wizytówką poszczególnych firm. Czasem jednak zdarza się, że nawet w centralnej lokalizacji budynki te eksponują swoje niepowtarzalne kształty. Jednakże budynki publiczne mają większe możliwości wyrażania swojego unikalnego kształtu. Jednym z takich obiektów jest „Sumida Hokusai Museum” (Sumida Hokusai Bijutsukan, 2016), znajdujące się w tokijskiej dzielnicy Sumida-ku i poświęcone znanemu mistrzowi drzeworytów ukiyo-e Hokusai Katsushice (Katsushika Hokusai; 1760–1849). Muzeum zostało zaprojektowane przez znaną projektantkę, laureatkę nagrody Pritzkera – Kazuyo Sejimę (Sejima Kazuyo; ur. 1956, SANAA). Budynek ma minimalistyczną, geometryczną formę i fasadę wykończoną elektropolerowanym, wysoce odblaskowym aluminium (fot. 17).
Aby zrealizować tę elegancką, pokrytą metalem konstrukcję, Sejima nawiązała współpracę z inżynierami z firmy zajmującej się obróbką metali Kikukawa, którzy pomogli urzeczywistnić wizję poprzez testowanie różnych metali i obróbkę różnych paneli zewnętrznych, zanim zdecydowali się na aluminium [24]. Trójkątne wycięcia w płaszczyznach aluminiowych, przeszklone szkłem przeziernym kontrastują z resztą bryły. Doświetlają one budynek i nadają mu lekkości (fot. 18). Elewacja zmienia swój kolor w zależności od pogody i pory dnia. Muzeum z jednej strony, z racji swojej niecodziennej architektury stanowi charakterystyczny punkt, a z drugiej wtapia się w otoczenie dzięki zastosowanym materiałom. Geometria budynku odzwierciedlona jest także we wnętrzach, które stanowią ciekawą przestrzeń wystawową prezentującą słynne drzeworyty Hokusai.
Drugą unikalną bryłą zaprojektowaną przez Kazuyo Sejimę (SANAA oraz Shinbo Architects Office, Ishikawa Architects Office) jest „Shogin Tact Tsuruoka – Tsuruoka City Cultural Center” [Shōgin takuto Tsuruoka (Tsuruoka-shi bunka kaikan), 2018]. Nowy ośrodek w mieście Tsuruoka (pref. Yamagata) funkcjonuje jako baza dla działań kulturalnych i artystycznych w regionie. Jego lokalizacja charakteryzuje się bujną przyrodą. Centrum znajduje się w kulturalnej dzielnicy miasta, pełnej zabytkowych budynków, uniwersytetów i galerii. Aby odzwierciedlić skalę otoczenia, bryłę budynku podzielono na mniejsze sekcje i nakryto rzeźbiarskimi, dwuspadowymi dachami o różnych rozmiarach (fot. 19). Oprócz stalowej i żelbetowej konstrukcji, materiałami dominującymi wizualnie są metal i szkło (fot. 20). Głównym motywem architektonicznym jest dach pokryty metalową blachą. Dachy są obniżane w kierunku obwodu i stają się płaskie wzdłuż ulicy, aby harmonizować z sąsiednimi historycznymi budynkami i otaczającym krajobrazem miejskim [25]. Elewacja obiektu posiada szklane ściany osłonowe z przezroczystego szkła. Dzięki temu budynek wydaje się dynamiczny, ale lekki, jakby unosił się w powietrzu. Faktura blachy, wykończenie tynkowanym betonem, zaokrąglone stalowe ramy oraz naturalność i ciepło drewnianych żaluzji – wszystko to sprawia wrażenie architektury stworzonej właśnie dla tego miejsca.
