Według danych Międzynarodowej Agencji Energetycznej (IEA), sektor budowlany odpowiada za blisko 40% globalnej emisji dwutlenku węgla, z czego około 12% stanowi emisja wbudowana, powstająca na etapie produkcji i montażu materiałów budowlanych, zaś pozostałe 28% to emisja operacyjna, generowana podczas użytkowania obiektów. Budownictwo konsumuje również niemal 40% światowych zasobów surowców, takich jak woda, piasek, żwir czy glina.
Wobec kurczących się zasobów naturalnych oraz rosnącej potrzeby ograniczania emisji gazów cieplarnianych coraz większy nacisk kładzie się na transformację procesu wytwarzania materiałów budowlanych – w tym szkła – tak, by wspierały one zrównoważony rozwój i poprawiały efektywność energetyczną obiektów.
W tym kontekście, a także w świetle unijnych celów klimatycznych zakładających osiągnięcie neutralności węglowej do 2050 roku, przemysł szklarski staje dziś przed koniecznością transformacji technologicznej, obejmującej procesy produkcji szkła bazowego, w tym zwiększenie nacisku na gospodarkę surowcami wtórnymi oraz wykorzystanie odnawialnych źródeł energii.
Rewolucja w produkcji szkła: recykling i OZE
Transformacja budownictwa w kierunku neutralności klimatycznej znajduje odzwierciedlenie nie tylko w legislacji, ale również w oczekiwaniach inwestorów, architektów i deweloperów. Jednym z najważniejszych narzędzi regulacyjnych jest zmodyfikowana dyrektywa EPBD (Energy Performance of Buildings Directive), która w nowym brzmieniu z 2024 roku nakłada obowiązek sukcesywnej modernizacji najbardziej energochłonnych budynków, wprowadzając wymóg osiągnięcia zerowej emisji operacyjnej dla nowych obiektów już od 2030 roku. Znaczenia nabiera także świadectwo charakterystyki energetycznej, czyli dokument, który określa wielkość zapotrzebowania na energię. Dziś jest ono rzeczywistym narzędziem oceny efektywności budynku i ma wpływ na jego wartość rynkową oraz postrzeganą odpowiedzialność inwestora.
Na znaczeniu zyskują dziś materiały budowlane o potwierdzonym niskim śladzie węglowym oraz zdolności do ponownego wykorzystania po zakończeniu cyklu życia budynku. Jednym z najbardziej kompleksowych i wymagających systemów oceny takich wyrobów jest certyfikat Cradle to Cradle Certified®, wersja 4.0. Obejmuje on pięć kluczowych obszarów: wpływ materiału na zdrowie ludzi i środowisko, jego zdolność do recyklingu, zużycie wody i energii w procesie produkcji, emisję gazów cieplarnianych oraz standardy odpowiedzialności społecznej stosowane przez producenta.
Saint-Gobain Glass jako pierwsza firma w branży szklarskiej uzyskała ten certyfikat m.in. dla rodziny szkła ORAÉ® – rozwiązania opracowanego z myślą o ograniczaniu emisji wbudowanej budynków i wspieraniu projektów niskoemisyjnych.
Jednym z kluczowych czynników wpływających na ślad węglowy szkła jest sposób jego produkcji. Innowacje w procesie produkcji koncentrują się przede wszystkim na dwóch obszarach: zwiększaniu udziału stłuczki szklanej w surowcu bazowym (GOZ) oraz zastępowaniu tradycyjnych nośników energii źródłami odnawialnymi (OZE). Wytwarzanie szkła budowlanego z surowców pierwotnych to proces wyjątkowo energochłonny, wymagający podgrzania wsadu do temperatur sięgających ok. 1600°C. Przez dekady opierał się on na paliwach kopalnych, co skutkowało wysokim poziomem emisji. Tymczasem przetapianie stłuczki szklanej zużywa nawet 25% mniej energii, a jej dostępność czyni z niej podstawowy surowiec w procesie dekarbonizacji produkcji szkła.
ORAÉ® to efekt tej technologicznej zmiany. Pierwsze na świecie szkło bazowe o zredukowanym śladzie węglowym potwierdzonym w deklaracji środowiskowej (EPD) – zaledwie 6,64 kg CO₂ eq./m² – powstaje dzięki zastosowaniu 64% stłuczki pochodzącej z recyklingu i 100% energii ze źródeł odnawialnych. W porównaniu do standardowego szkła float, emisja związana z produkcją ORAÉ® została zredukowana aż o 42% w całym cyklu życia produktu (cradle-to-grave).
Co istotne, szkło ORAÉ® zachowuje wszystkie właściwości użytkowe i estetyczne typowe dla nowoczesnych przeszkleń fasadowych. Może być stosowane zarówno w nowych realizacjach, jak i w obiektach poddawanych modernizacji, a jego parametry środowiskowe i funkcjonalne pozwalają na spełnienie wymogów stawianych przez międzynarodowe systemy certyfikacji, takie jak LEED, BREEAM czy WELL.
Hotel „W Obłokach” jako przykład odpowiedzialnej architektury. Na zdjęciu widoczne cegły i drewniane belki pozyskane w duchu GOZ oraz przeszklenia ze szkłem ORAÉ®. ©Saint-Gobain Glass
Przykład dobrych praktyk budowlanych – GOZ w hotelu „W obłokach”
Przykładem konsekwentnego wdrażania zasad gospodarki obiegu zamkniętego w architekturze jest hotel „W Obłokach”, powstający w miejscowości Komarno Górne w województwie dolnośląskim. Projekt zakłada transformację zaniedbanego gospodarstwa rolnego w butikowy obiekt wypoczynkowy, którego ideą przewodnią jest spowolnienie rytmu życia, stworzenie miejsca regeneracji i wzmocnienie kontaktu człowieka z naturą – zarówno przez lokalizację, jak i świadomie dobrane materiały.
Za koncepcję architektoniczną odpowiada arch. Marcin Kolanus, współzałożyciel pracowni PORT Architekci, który (podobnie jak Saint-Gobain Glass) w centrum swoich działań stawia poszanowanie zasobów, długowieczność materiałów i odpowiedzialność środowiskową. Zgodnie z ideą projektanta, znaczna część materiałów użytych w tej realizacji pochodzi z odzysku. Czerwona cegła, wcześniej stanowiąca wypełnienie bram w gospodarstwie, została ponownie wykorzystana jako budulec nowych ścian dostosowanych do zmienionej funkcji budynku. Z kolei drewniany strop, który przez dekady ulegał degradacji, zastąpiono ponad stuletnimi belkami konstrukcyjnymi, pozyskanymi z rozbiórek zabytkowych kamienic.
„W Obłokach” to również pierwszy w Polsce hotel, w którym zastosowano szkło ORAÉ® z powłokami funkcyjnymi: niskoemisyjną ECLAZ® LUMI ORAÉ®, która zapewnia wysoką przepuszczalność światła dziennego i izolacyjność termiczną, by zapobiegać ucieczce ciepła na zewnątrz oraz wysoko selektywną COOL-LITE® SKN 176 ORAÉ®, która ogranicza przegrzewanie się pomieszczeń i zmniejsza zapotrzebowanie na chłodzenie budynku. Zastosowanie szkła ORAÉ® do okien gwarantuje inwestycji redukcję od 35% do 40% wbudowanego śladu węglowego w porównaniu do innych rozwiązań oraz ogranicza emisje operacyjne, nie zapominając o komforcie gości hotelowych i kreowaniu odpowiedniego klimatu we wnętrzach.
Dobór każdego materiału był świadomą decyzją podporządkowaną zarówno potrzebom środowiskowym, jak i dbałości o atmosferę i historię miejsca. Jak podkreśla arch. Marcin Kolanus, celem projektu było stworzenie przystani dla dobrostanu, w której użytkownicy mogą się zatrzymać, odpocząć i odzyskać kontakt z tym, co autentyczne. Hotel „W Obłokach” uświadamia nam, że architektura oparta na zasadach GOZ nie tylko odpowiada na wyzwania klimatyczne, ale kształtuje też wartościowe doświadczanie przestrzeni, uwrażliwiając na poszanowanie tego, co stworzone przez naturę.
Calumen® – cyfrowe narzędzie do specyfikacji przeszkleń, które pomaga znaleźć odpowiednie rozwiązania w zakresie szkła dla realizowanego projektu. ©Saint-Gobain Glass
Narzędzia wspierające projektantów w doborze szkła
W dobie rosnących wymagań klimatycznych i energetycznych, jak i oczekiwań inwestorów oraz użytkowników budynków, precyzyjny dobór przeszkleń staje się istotnym elementem procesu projektowego. Architekci i inżynierowie powinni brać pod uwagę nie tylko parametry techniczne szyb, takie jak izolacyjność cieplna, przepuszczalność światła dziennego czy solar factor, ale także ślad węglowy oraz dane środowiskowe związane z ich produkcją.
Odpowiedzią na te potrzeby jest CALUMEN®, narzędzie, które umożliwia szybkie porównanie różnych wariantów szkła pod kątem właściwości użytkowych i wpływu na charakterystykę energetyczną budynku już na etapie doboru materiałów. Platforma integruje dane techniczne i środowiskowe (w tym deklaracje EPD), pozwalając na tworzenie zestawień i analiz dopasowanych do konkretnych projektów architektonicznych.
Dzięki temu projektanci mogą podejmować świadome decyzje materiałowe na wczesnym etapie inwestycji, uwzględniając zarówno funkcjonalność, jak i cele zrównoważonego rozwoju.
CALUMEN® wpisuje się tym samym w szerszy trend cyfryzacji procesów projektowych i wspiera wdrażanie zasad zrównoważonego budownictwa w prak-tyce, zarówno w nowych realizacjach, jak i projektach renowacyjnych.
