
„Duńczycy cieszą się na Północy opinią lekkoduchów. Szwedzi uchodzą za wiernych prawu, Norwedzy za strażników przyrody, a Finowie za mistrzów milczenia”. Wszystkich łączy klimat w jakim przyszło im żyć. Surowe, śnieżne zimy, długie, ciemne noce i niskie temperatury od wieków wyznaczają rytm życia mieszkańców Północy. Te naturalne uwarunkowania stały się jednym z głównych czynników kształtujących estetykę, architekturę i styl życia krajów skandynawskich. Światło będące dobrem deficytowym jest na wagę złota, co kształtuje potrzebę maksymalnego jego wykorzystania.
Szkło w Skandynawii nie jest jedynie materiałem budowlanym, ale przede wszystkim najtrafniejszą odpowiedzią na wymagania klimatu i sposób życia mieszkańców regionu. To właśnie ono pozwala wprowadzić do wnętrz najwięcej naturalnego światła i skrócić dystans między wnętrzem a surowym, lecz fascynującym krajobrazem Północy.
Nim zostaną podjęte rozważania na temat znaczenia szkła w architekturze Skandynawii, najpierw kilka refleksji na temat regionu, o którym tu mowa. Zależnie od dziedziny różnie się go definiuje. Ludzie intuicyjnie wiążą Skandynawię z Półwyspem Skandynawskim, na obszarze którego znajdują się Szwecja, Norwegia i część Finlandii. W literaturze i sztuce Skandynawia nie określa się jedynie poprzez Półwysep Skandynawski, ale również przez Islandię, Półwysep Jutlandzki i Wyspy Owcze. Obszar ten wyznaczają mitologia skandynawska i literatura staronordyjska, będące wspólnym dziedzictwem wszystkich Skandynawów. W źródłach historycznych nazwa Skandynawia określa trzy państwa: Szwecję, Norwegię i Danię. Z takim pojmowaniem tej nazwy zgadzają się również mieszkańcy owych trzech państw najsilniej związanych wspólną historią i kulturą. Tak zawężona formuła rozumienia obszaru Skandynawii wyznaczy też perspektywę podjętych tu rozważań nad szkłem w jej architekturze. Takie zawężenie pozwala na dokładniejsze przeanalizowanie niniejszego zagadnienia.

Kultura Danii, Szwecji i Norwegii została ukształtowana nie tylko przez klimat, ale i wspólną historię. Ich dzieje splatały się wielokrotnie, z powodu migracji, unii dynastycznych, konfliktów o dominację nad Bałtykiem i wspólne przemiany religijne i ustrojowe. Początki osadnictwa w tych państwach sięgają najprawdopodobniej okresu mezolitu. W okresie wczesnego średniowiecza utrwaliła się na ich terenie kultura normańska (kultura wikingów). Wikińscy żeglarze podejmowali dalekie wyprawy handlowe i łupieżcze. Dzięki zaawansowanym zdolnościom szkutniczym wojownicy i handlarze dopływali do Wysp Brytyjskich, na Ruś, do Bizancjum i nawet do Ameryki Północnej. Silny związek z morzem i otwartość na kontakty z innymi kulturami stały się jednym z trwałych elementów tożsamości regionu, miały również wpływ na sposób kształtowania przestrzeni i wykorzystanie materiałów budowlanych, w tym szkła. W średniowieczu zaczęła kształtować się monarchia. W XI wieku zakończył się proces chrystianizacji. Przyjęcie chrześcijaństwa włączyło państwa skandynawskie w krąg kultury zachodnioeuropejskiej, wzmocniło władzę królewską i ujednoliciło podstawy życia religijnego oraz społecznego. W 1397 roku została zawarta Unia Kalmarska, która połączyła Danię, Szwecję i Norwegię na ponad sto lat. W XVI wieku wszystkie trzy kraje przyjęły luteranizm jako religię państwową, co silnie wpłynęło na kulturę, edukację i model społeczeństwa, oparty na dyscyplinie, pracy i odpowiedzialności jednostki. Protestancka prostota sprzyjała ograniczeniu dekoracyjności i podkreślaniu funkcji. W kolejnych stuleciach Dania i Szwecja rywalizowały o dominację nad Bałtykiem, a Norwegia pozostawała w uniach, najpierw z Danią, później ze Szwecją. Od XIX wieku kraje te przeszły drogę od monarchii absolutnej do nowoczesnej demokracji. Klimat, uwarunkowania historyczne, przemiany polityczne i religijne oraz dostępność surowców naturalnych w sposób bezpośredni wpłynęły na kształt architektury państw skandynawskich.








