Tempo rozwoju technologii, automatyzacji pracy i cyfryzacji sprawia, że nowe rozwiązania coraz częściej stają się jednym z najważniejszych aktywów przedsiębiorstwa. To właśnie one budują know-how firmy, jej przewagę konkurencyjną i realną wartość rynkową. Nic więc dziwnego, że przedsiębiorcy coraz częściej pytają, jak mówić o nowych rozwiązaniach i jak z nich korzystać, aby nie zostały przejęte przez konkurencję. Jedną z najskuteczniejszych form prawnej ochrony rozwiązań technicznych pozostaje patent.
Statystyki
Zgodnie z danymi Europejskiego Urzędu Patentowego (EPO) w 2025 r. liczba zgłoszeń patentowych złożonych w EPO po raz pierwszy przekroczyła 200 tys. i wyniosła 201 974. Najwięcej zgłoszeń pochodziło ze Stanów Zjednoczonych, Niemiec oraz Chin. W zestawieniu państw Unii Europejskiej Polska zajęła 12. miejsce. W 2025 r. polskie podmioty złożyły do EPO, 621 zgłoszeń patentowych, przy czym najwięcej z nich dotyczyło farmacji. Kolejne istotne obszary obejmowały maszyny, aparaturę i energię elektryczną oraz technologię medyczną. Za tymi liczbami widać rosnącą, choć nadal stopniowo kształtującą się, świadomość znaczenia ochrony własności przemysłowej.
Czym jest patent
Patent jest prawem wyłącznym udzielanym na wynalazek. Co do zasady może on trwać maksymalnie 20 lat od daty dokonania zgłoszenia, pod warunkiem terminowego wnoszenia opłat za utrzymanie ochrony. Uprawniony może korzystać z wynalazku w sposób zarobkowy lub zawodowy na terytorium, na którym patent obowiązuje, a także zakazywać osobom trzecim m.in. wytwarzania, używania, oferowania, wprowadzania do obrotu lub importowania rozwiązania objętego patentem bez jego zgody.
Skoro patent działa terytorialnie: jak wcześniej wspomniałem, zakres ochrony warto planować z wyprzedzeniem, mając na uwadze najważniejsze rynki zbytu, produkcji albo dystrybucji. Najprostszą drogą do uzyskania ochrony na terytorium jednego państwa jest dokonanie zgłoszenia w krajowym urzędzie patentowym. W Polsce właściwym organem jest Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej. To rozwiązanie szczególnie jest przydatne dla przedsiębiorców, których działalność koncentruje się przede wszystkim na rynku krajowym.
Ochrona wynalazków na rynkach europejskich i azjatyckich
Jeżeli przedsiębiorca działa nie tylko w Polsce, lecz także w innych państwach europejskich, warto rozważyć zgłoszenie patentu europejskiego. Postępowanie prowadzi Europejski Urząd Patentowy (EPO). Jedno zgłoszenie pozwala przejść scentralizowaną procedurę badania i udzielenia patentu, a po jego udzieleniu wybrać państwa, w których patent ma zostać zwalidowany, albo – w przypadku państw uczestniczących w systemie – wystąpić o skutek jednolity. Takie rozwiązanie porządkuje procedurę i może ograniczyć koszty w porównaniu z prowadzeniem wielu odrębnych postępowań krajowych. Trzeba jednak pamiętać o późniejszych kosztach walidacji, tłumaczeń i opłat za utrzymanie ochrony w wyznaczonych krajach.
Wyżej wspomniany patent europejski o jednolitym skutku pozwala uzyskać ochronę w państwach Unii Europejskiej uczestniczących w tym systemie na podstawie jednego wniosku o zarejestrowanie jednolitego skutku, składanego po udzieleniu patentu europejskiego przez EPO. Obecnie patent jednolity obejmuje jednocześnie 18 państw UE; docelowo system może objąć większą liczbę państw członkowskich, po spełnieniu wymaganych warunków ratyfikacyjnych. Rozwiązanie to ogranicza formalności i może zmniejszać koszty utrzymania ochrony, ale nie jest pozbawione ryzyka. W szczególności unieważnienie patentu jednolitego wywołuje skutek na całym obszarze jego obowiązywania, co oznacza, że nie można utrzymać go tylko w części państw objętych tym skutkiem.
W przypadku rynków położonych na wschód od Polski warto – zależnie od strategii biznesowej i uwarunkowań geopolitycznych – rozważyć również procedurę przed Euroazjatyckim Urzędem Patentowym (EAPO). Zgłoszenie euroazjatyckie umożliwia uzyskanie ochrony w ośmiu państwach, będących stronami Konwencji o patencie euroazjatyckim: Armenii, Azerbejdżanie, Białorusi, Kazachstanie, Kirgistanie, Rosji, Tadżykistanie i Turkmenistanie. Procedura jest prowadzona centralnie przed EAPO, natomiast po udzieleniu patentu jego utrzymanie wymaga wnoszenia opłat za ochronę w poszczególnych państwach.
Ochrona patentowa na rynkach światowych
Ochrona wynalazku na skalę międzynarodową wymaga dobrze zaplanowanej strategii terytorialnej. Wbrew często spotykanym opiniom nie istnieje „patent światowy”, który automatycznie obowiązywałby we wszystkich państwach. Każde państwo albo organizacja regionalna samodzielnie decyduje o udzieleniu ochrony patentowej na swoim terytorium. Aby ułatwić ubieganie się o ochronę w wielu krajach, stworzono międzynarodowy system PCT (Patent Cooperation Treaty), administrowany przez Światową Organizację Własności Intelektualnej (WIPO). Procedura PCT pozwala złożyć jedno zgłoszenie międzynarodowe, które może stanowić podstawę do ubiegania się o ochronę w państwach-stronach PCT i odracza konieczność podejmowania decyzji o wejściu w fazy krajowe lub regionalne. Obecnie system PCT obejmuje 158 państw. Samo zgłoszenie PCT nie prowadzi do uzyskania jednego patentu międzynarodowego, lecz umożliwia uzyskanie międzynarodowego poszukiwania oraz wstępnej opinii dotyczącej m.in. nowości, poziomu wynalazczego i przemysłowej stosowalności rozwiązania. Jest to szczególnie przydatne dla przedsiębiorców, którzy rozważają ochronę na wielu kluczowych rynkach, np. w Stanach Zjednoczonych, Australii, Indiach, Chinach, Japonii, Korei Południowej lub państwach europejskich.
Krystian Paszczuk kancelaria Brandpat
