Gdy ktoś zaskakuje nas nieszablonowym rozwiązaniem, często powiemy mu: „Niezły patent!”. Czy jednak takie pomysły da się chronić? A jeżeli tak, to czy powinniśmy? W kolejnym artykule z cyklu porady Kancelarii Brandpat inżynier Mikołaj Jaruga opowiada o nieoczywistych pomysłach, które uzyskały ochronę patentową.

 

40 42 Normy przepisy Jaruga 1

 

Patent a „patent”

 

Potocznie, gdy mówimy „Mam na to patent”, chodzi nam raczej o jakieś proste, ale nieszablonowe rozwiązanie jakiegoś problemu, a nie o patent na wynalazek, czyli prawo wyłączne udzielane na rozwiązanie spełniające ustawowe przesłanki. Co jednak, jeśli wydaje nam się, że nasz pomysł jest tak nieoczywisty, że spełnia wszystkie kryteria patentowalności? Czy opłaca nam się wtedy ubiegać o patent?

 

Pomysły, których opatentować się nie da

 

Poza kategoriami wprost wyłączonymi z patentowania przez przepisy – na przykład w europejskim systemie patentowym odkryciami i teoriami naukowymi traktowanymi „jako takie” – problemem są również zgłoszenia dotyczące rozwiązań sprzecznych z utrwalonymi prawami fizyki, np. perpetuum mobile. Takie zgłoszenie nie jest jednak po prostu odrzucane bez rozpatrzenia: urząd bada je i może odmówić patentu między innymi dlatego, że rozwiązanie nie zostało wiarygodnie przedstawione jako wykonalne albo nie spełnia wymogu użyteczności lub dostatecznego ujawnienia. Jeżeli jednak jesteśmy pewni, że swoim pomysłem udało nam się obalić drugą zasadę termodynamiki, pojawia się cień szansy na uzyskanie ochrony. USPTO (Urząd Patentów i Znaków Towarowych Stanów Zjednoczonych) co do zasady nie wymaga działającego modelu wynalazku, ale w przypadku zgłoszeń dotyczących rzekomego perpetuum mobile może zażądać jego przedstawienia. Tu jednak dodałbym praktyczną uwagę: baterie w naszym modelu powinny bardzo długo działać.

 

To ktoś ma na to patent?

 

Co jednak, jeżeli nasz pomysł jest bardziej przyziemny? Czy i wtedy moglibyśmy uzyskać na niego patent? Otóż zależy to od tego, w jaki sposób chcielibyśmy zachęcić kota do ruchu. Jeżeli z pomocą wskaźnika laserowego, to mam niestety złą wiadomość. W sierpniu 1995 roku USPTO udzielił patentu nr US 5,443,036 na „metodę ćwiczenia kota” z wykorzystaniem wiązki światła. Na szczęście patent wygasł 22 sierpnia 2007 roku z powodu nieuiszczenia opłaty za utrzymanie go w mocy. Od tego czasu rozwiązanie objęte tym patentem nie korzysta już z ochrony patentowej, więc bez obaw o opłaty licencyjne możemy bawić się z własnym mruczkiem.

 

O ile oczywiście wykorzystujemy odpowiednią metodę huśtania się na huśtawce, bo – jak się okazuje – i na to USPTO udzielił kiedyś patentu. Wynalazcą był siedmioletni chłopiec, którego ojciec był rzecznikiem patentowym. USPTO następnie z urzędu wszczął ponowne badanie patentu nr US 6,368,227. Sam ten przypadek dobrze pokazuje, że udzielenie patentu nie zawsze kończy ocenę jego ważności.

 

I całe szczęście, bo inaczej ktoś mógłby jeszcze zażądać opłat licencyjnych na używanie koła. Zresztą w Australii w 2001 roku rzeczywiście udzielono tzw. innovation patent na „circular transportation facilitation device”, czyli w praktyce koło. Nie było to jednak potwierdzenie jego nowości i poziomu wynalazczego: ówczesny system innovation patents pozwalał na udzielenie prawa po badaniu formalnym, natomiast pełne badanie merytoryczne było potrzebne dopiero do jego egzekwowania. Zgłoszenie miało charakter demonstracji słabości nowego systemu, a nie rzeczywistej próby zawłaszczenia koła.

 

Przytoczone przykłady pokazują, że nawet bardzo proste, a czasem wręcz pozornie oczywiste pomysły mogą przejść przez procedurę i doprowadzić do udzielenia patentu. Nie oznacza to jednak, że każde udzielone prawo jest mocne: część takich patentów może później zostać ograniczona, uchylona albo po prostu wygasnąć. Wiele zależy od konkretnego systemu prawnego, zakresu badania przed udzieleniem prawa i późniejszej weryfikacji. Dobrym przykładem jest tu historia pewnej mało znanej księgarni internetowej.

 

Tak, a nawet na nim zarabia!

 

Pewnie każdy przeciętny konsument robił co najmniej raz zakupy przez internet. Czy jednak zdarzało mu się pomyśleć o samym procesie zakupów? Wydaje się on dość prosty: przeglądamy produkty, wybieramy, co nam się podoba, dodajemy je do koszyka i płacimy. Czasami też możemy dokonać zakupu jednym kliknięciem. W Stanach Zjednoczonych Amazon przez lata posiadał patent na rozwiązanie znane jako „1-Click”, który wygasł w 2017 roku. Do tego czasu podmioty chcące korzystać w USA z rozwiązania objętego zakresem patentu musiały rozważać ewentualność uzyskania licencji.

 

Nie udało się natomiast uzyskać analogicznej ochrony patentowej w Europie. W sprawie T 1244/07 Izba Odwoławcza EPO uznała, że rozwiązanie dotyczące „1-Click” nie spełnia wymogu poziomu wynalazczego, i oddaliła odwołanie. Na pocieszenie znak towarowy 1-CLICK® został zarejestrowany w EUIPO.

 

A co stało się z samą księgarnią? Powiem tyle, że to prawdziwa dżungla AMAZONska.

 

Bezgraniczna wyobraźnia

 

Patrząc na wymienione przykłady wynalazków, które zostały opatentowane, nasuwa się pytanie, czy dałoby się opatentować nawet zupę ogórkową? A modrzew? W pierwszym przypadku nie jest to z góry wykluczone: patent nie chroniłby „zupy ogórkowej” jako takiej, lecz na przykład nową i nieoczywistą kompozycję, sposób jej wytwarzania albo linię technologiczną, jeżeli spełniałyby ogólne przesłanki patentowalności.

 

W przypadku modrzewia sprawa również nie jest prosta. W europejskim systemie patentowym konkretnej odmiany rośliny nie patentuje się jako takiej, ale nową odmianę, spełniającą wymagania, można objąć odrębnym prawem do odmiany rośliny. Na poziomie Unii Europejskiej takim systemem zarządza CPVO (Community Plant Variety Office), a nie EUIPO. Odmiana otrzymuje urzędową nazwę odmianową, natomiast niezależnie można rozważyć ochronę odrębnego oznaczenia handlowego jako znaku towarowego. Tym sposobem modrzew mógłby być chroniony prawem do odmiany, a marka MIŁOŚNICZKA PRZYRODY – odrębnie jako znak towarowy.

 

Jeśli jednak bezwzględnie chcemy uzyskać patent związany z rośliną, również jest na to szansa, ale nie na konkretną odmianę jako taką. W systemie europejskim patentowalne mogą być między innymi rośliny uzyskane dzięki technicznej ingerencji w genom – nie tylko klasyczne GMO, lecz także na przykład technicznie wywołane mutacje – o ile zastrzeżenia nie są ograniczone do konkretnej odmiany i spełnione są pozostałe warunki patentowalności. Nie wystarczy więc po prostu stworzyć twardego i jędrnego ogórka: trzeba jeszcze wykazać nowość, poziom wynalazczy i przemysłową stosowalność oraz prawidłowo zdefiniować przedmiot ochrony. Taka zupełnie nowa roślina oparta na innowacji biotechnologicznej może być chroniona patentowo, a jej odrębne oznaczenie handlowe może wtedy podlegać ochronie jako znak towarowy.

 

Building blocks of life

 

Z rozważań o patentowalności roślin wynika jednak kolejne pytanie: czy można opatentować samo DNA? Tu odpowiedź brzmi: nie jako samo odkrycie, ale z gwiazdką. Samej naturalnej sekwencji genu, traktowanej jedynie jako odkrycie elementu organizmu, opatentować się nie da. W europejskim systemie patentowym możliwe jest jednak uzyskanie ochrony na element wyizolowany z organizmu albo wytworzony w procesie technicznym – nawet jeśli jego struktura jest identyczna z naturalną – pod warunkiem spełnienia kryteriów patentowalności, w tym wskazania konkretnego zastosowania przemysłowego sekwencji. Opatentować można oczywiście także odpowiednio zdefiniowane syntetyczne sekwencje DNA. Całego człowieka nie opatentujemy; patentować można natomiast określone rozwiązania biotechnologiczne.

 

Wytwory sztucznego umysłu

 

Skoro więc w przypadku człowieka opatentować można określone wytwory jego działalności wynalazczej, to jak traktować pomysły powstające z udziałem ChatGPT i innych modeli AI? Szybki rozwój tej technologii stawia przed prawem nowe pytania. Problemy związane z wykorzystaniem programów opartych na sztucznej inteligencji w procesie tworzenia nowych rozwiązań są liczne:

 

  • Po pierwsze, dane wykorzystywane do trenowania modeli AI są przedmiotem sporów prawnych, między innymi dlatego, że trening może obejmować utwory chronione prawem autorskim, a ponadto zakres dopuszczalnego wykorzystania takich materiałów zależy od jurysdykcji i nadal nie został jednoznacznie unormowany;
  • Po drugie, ujawnianie niezgłoszonego rozwiązania w zewnętrznym narzędziu AI może rodzić ryzyko dla poufności. Sama rozmowa z chatbotem nie zawsze oznacza utratę nowości – dla stanu techniki kluczowe jest to, czy informacja została udostępniona publicznie. Dlatego przed przekazaniem poufnych szczegółów warto sprawdzić warunki usługi oraz ustawienia dotyczące przetwarzania danych;
  • Po trzecie, status praw autorskich treści generowanych przez AI zależy od jurysdykcji i związany jest głównie ze stopniem twórczego wkładu człowieka. Co do zasady, czysto maszynowo wygenerowana treść może nie spełniać wymogu ludzkiego autorstwa. Ochronie może natomiast podlegać twórczy wkład człowieka w modyfikację takiego materiału.

 

Te i inne problemy powodują, że kwestia AI w prawie patentowym wymaga ostrożności. Większość najważniejszych urzędów patentowych przyjmuje obecnie, że wynalazcą wskazanym w zgłoszeniu musi być osoba fizyczna. Samo wykorzystanie AI jako narzędzia nie wyklucza jednak możliwości patentowania. Znaczenie ma możliwość wskazania człowieka, któremu zgodnie z prawem danej jurysdykcji można przypisać autorstwo wynalazku oraz spełnienie zwykłych przesłanek patentowalności. Korzystanie z AI stanowi pewne ryzyko w tej kwestii, przy czym nie jest samo w sobie przeszkodą, ale wymaga ostrożności w kwestiach autorstwa i poufności.

 

Należy się zastanowić, jak będzie zmieniać się podejście urzędów patentowych w miarę rozwoju tej technologii. Niektóre firmy technologiczne pracują obecnie nad systemami określanymi jako AGI (ogólna sztuczna inteligencja). Zakładając, że im się uda, nasuwają się dwa pytania:

 

  • Pierwsze: czy wynalazki wygenerowane wyłącznie przez taki sztuczny umysł będą patentowalne, jeżeli nie da się wskazać człowieka jako wynalazcy?
  • Drugie: czy taki sztuczny umysł będzie można opatentować?

 

Na drugie pytanie odpowiedź już dziś może być twierdząca w odniesieniu do konkretnych rozwiązań technicznych spełniających przesłanki patentowalności. Pierwsze pytanie pozostaje znacznie bardziej problematyczne, ponieważ obecne systemy patentowe w głównych jurysdykcjach zakładają, że wynalazcą musi być człowiek. Nie jest jednak wykluczone, że wraz z rozwojem AI coś się w tej kwestii zmieni.

 

Co zatem patentować?

 

Chociaż system ochrony własności intelektualnej może się czasem wydawać skomplikowany, mam jednak nadzieję, że przytoczone przykłady trywialnych pomysłów, które opatentowano, oraz tych bardziej złożonych, których opatentować się nie da, zainspirują Państwa, by spojrzeć wokół siebie i pomyśleć: Czy ten mój „patent” można opatentować? Jeśli tak, kontakt z rzecznikiem patentowym może okazać się jeszcze lepszym pomysłem.

 

40 42 Normy przepisy Jaruga autor

 

Zapraszamy do zapoznania się z pełną treścią artykułu, który opublikowany został w wydaniu miesięcznika "Świat Szkła"

  • Logo - hegla
  • Logo - forel
  • Logo - guardian
  • Logo - swiss
  • Logo termo
  • Logo - saint gobain
  • Logo - polflam
  • Logo - mc diam
  • Logo - lisec
  • Logo - glass serwis
  • Logo - fenzi
  • Logo aw
  • Logo - alu
  • vitrintec wall solutions logo

Copyright © Świat Szkła - Wszelkie prawa zastrzeżone.